Giải pháp nào nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống thư viện cơ sở?

Trong hệ thống thư viện công cộng, thư viện cấp huyện và cấp xã là những mắt xích quan trọng thực hiện sứ mệnh cung cấp thông tin và tri thức cho người dân. Tuy nhiên hiện nay, thư viện cơ sở chưa đáp ứng được tối đa nhu cầu đọc của nhân dân, đặc biệt ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo…

Thư viện cấp huyện, xã hiện còn rất nhiều khó khăn, chưa đáp ứng được tối đa nhu cầu đọc của người dân.
(Ảnh minh họa: báo Quảng Ngãi)

Tại hội thảo “Thư viện cấp huyện, cấp xã ở Việt Nam - Thực trạng hoạt động và mô hình quản lý” được Vụ Thư viện (Bộ VHTTDL) tổ chức mới đây, các đại biểu đã đóng góp ý kiến với mong muốn nhìn nhận và đánh giá về những khó khăn, đưa ra giải pháp khắc phục, phát triển hệ thống thư viện cấp huyện, xã và đề xuất mô hình phù hợp với thực tiễn.

Thiếu cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ hạn chế

Cả nước hiện có 663 thư viện cấp huyện và 2716 thư viện cấp xã. Số lượng huyện trên cả nước có thư viện chiếm 91%, số xã có thư viện chiếm 23,4%. Nhờ đó, người dân ở địa phương có điều kiện đến đọc sách, báo tại địa bàn. Trong giai đoạn từ 2011- 2016, hệ thống thư viện cấp huyện, xã đã phục vụ hơn 42 triệu lượt bạn đọc. Bình quân mỗi năm, 1 thư viện cấp huyện, xã phục vụ hơn 10 nghìn lượt bạn đọc. Thư viện cấp huyện, xã đã trở thành một thiết chế văn hóa quen thuộc với người dân.

Phương thức hoạt động của các thư viện cũng được đổi mới. Số thư viện cấp huyện áp dụng công nghệ thông tin lên tới 65%, 20% số thư viện xã cũng được trang bị máy tính. Điều này giúp cho người dân có điều kiện tiếp cận với máy tính và internet tại thư viện.

Tuy nhiên, theo báo cáo của Vụ Thư viện cho biết, cả nước có 189 thư viện cấp huyện được quan tâm đầu tư xây dựng trụ sở độc lập (chiếm 29%), số còn lại chưa có trụ sở riêng biệt. Số thư viện huyện được bố trí chung với trụ sở Trung tâm văn hóa huyện chiếm tỷ lệ lớn (72,4%), do vậy có những hạn chế nhất định trong quá trình hoạt động và triển khai công tác phục vụ bạn đọc.

Đối với thư viện cấp xã, việc đầu tư xây dựng trụ sở cũng đang gặp rất nhiều khó khăn. Có 500 thư viện xã thụ hưởng Dự án BMGF-VN được bố trí trong nhà văn hóa xã hoặc 01 phòng trong UBND xã, số còn lại đặt trong nhà văn hóa tại nơi sinh hoạt chung của cộng đồng.

Cùng với các thư viện cấp xã, tại một số địa phương đã hình thành các thư viện tư nhân (hiện cả nước có khoảng 60 thư viện tư nhân). Tuy nhiên, các thư viện này chưa quan tâm đến việc đăng ký hoạt động, nên việc nắm bắt và quản lý các thư viện này mới chỉ thực hiện ở một mức độ nhất định.

Theo bà Vũ Dương Thúy Ngà, Vụ trưởng Vụ Thư viện, dù các thư viện đã có nhiều đổi mới và triển khai nhiều nội dung khác nhau nhưng hiệu quả hoạt động còn chưa cao. Các thư viện cấp huyện, xã nhìn chung chưa thu hút được đông đảo người dân sử dụng. Môi trường đọc tại thư viện chưa thật sự đáp ứng nhu cầu đọc đa dạng, luôn thay đổi của cộng đồng, đặc biệt là ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo- nơi trình độ dân trí còn thấp. Hệ thống sách cho đồng bào dân tộc thiểu số còn ít, sách cho người khiếm thị chưa được quan tâm… Dù đã được trang bị máy tính nhưng hệ thống thư viện cấp huyện, xã vẫn vận hành theo mô hình truyền thống, số lượng tài liệu điện tử trong thư viện còn chưa nhiều.

Bên cạnh những thiếu thốn về cơ sở vật chất thì chất lượng và số lượng của đội ngũ cán bộ thư viện cũng còn nhiều vấn đề phải bàn đến. 

Ở một thành phố lớn như TP Hồ Chí Minh, mạng lưới thư viện quận huyện cũng chưa được quan tâm. Thống kê cho thấy chỉ có 9/24 thư viện có trụ sở riêng (trong đó 8 trụ sở là nhà cấp 4), 15/24 thư viện chỉ là một phòng đọc nằm trong khuôn viên trung tâm văn hóa không đủ các chức năng của 1 thư viện cấp huyện.

Với tổng số 53 cán bộ thư viện quận huyện, trong đó có 21 cán bộ không được đào tạo bài bản về nghiệp vụ thư viện (39%), 9 cán bộ phụ trách thư viện quận huyện không có nghiệp vụ thư viện (37,5%). Lực lượng cán bộ của hệ thống thư viện quận/huyện TP Hồ Chí Minh không đông, chất lượng đội ngũ cán bộ còn thấp và vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập.

Những cán bộ thư viện quận/huyện phải là những người năng động, phải biết và xử lý toàn bộ kỹ thuật nghiệp vụ thư viện, phải biết phục vụ bạn đọc và tổ chức các sự kiện… Thế nhưng, ngoài lương chính họ hoàn toàn không được hưởng chế độ phụ cấp. Vì vậy họ không còn tâm huyết với nghề, làm việc với tâm trạng tạm thời, không gắn bó…
Bà Phạm Thị Bích Liên (Yên Bái) cho biết: “Yên Bái có 9 thư viện huyện, trong đó 7 thư viện thuộc Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Thể thao; 2 thư viện thuộc Phòng Văn hóa và Thông tin. Biên chế làm công tác thư viện của các huyện từ 1-2 người nhưng hầu như phải kiêm nhiệm công việc khác của Phòng hoặc Trung tâm Văn hóa, điều này ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả của công tác thư viện”.

Trong 9 thư viện cấp huyện của Yên Bái cũng chỉ có 2 thư viện có trụ sở độc lập (Thư viện huyện Văn Chấn và Văn Yên), các thư viện khác vẫn chưa có trụ sở, thuộc 1 phòng của Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Thể thao nên hoạt động phục vụ bạn đọc còn nhiều hạn chế.

Giải pháp nào để nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống thư viện cơ sở?

Đa số ý kiến tại Hội thảo cho rằng: Đề nghị Bộ VHTTDL nghiên cứu trình Quốc hội sớm ban hành Luật Thư viện; Bộ VHTTDL phối hợp với Bộ Nội vụ xem xét quyết định tách thư viện huyện thành thiết chế độc lập hoặc thống nhất cơ quan quản lý nhằm tạo điều kiện thuận lợi để thư viện các cấp hoạt động.

“Nên tách thư viện huyện ra khỏi cơ cấu của Phòng Văn hóa hoặc Trung tâm Văn hóa để trở thành một đơn vị hành chính sự nghiệp độc lập trực thuộc UBND huyện với cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm để hoạt động hiệu quả và thực hiện đúng chức năng của mình”, bà Nguyễn Thị Thủy (Quảng Ninh) cho ý kiến. Bà Thủy cũng cho rằng, nên đổi mới cơ chế, chính sách đầu tư tài chính cho hoạt động thư viện cấp huyện, đặc biệt quan tâm và chú trọng tăng cường về kinh phí bổ sung vốn tài liệu và hoạt động nghiệp vụ. Cần có cơ chế chính sách đặc thù về lĩnh vực thư viện để khuyến khích người làm công tác thư viện phục vụ lâu dài cho sự nghiệp thư viện cũng như có điều kiện để tiếp nhận những chuyên viên giỏi trong lĩnh vực thông tin- thư viện, công nghệ thông tin, chuyên viên các ngành khoa học cơ bản về làm việc tại các thư viện.

Việc xây dựng những trụ sở thư viện độc lập, đảm bảo trang thiết bị và cơ sở vật chất cơ bản cho các hoạt động thư viện cũng được các đại biểu quan tâm đề xuất. Đặc biệt, thư viện được trang bị các phương tiện hiện đại như máy vi tính với phần mềm quản trị dữ liệu thống nhất để nâng cao hiệu quả quản lý, xử lý nghiệp vụ thư viện và phục vụ bạn đọc.

Đội ngũ cán bộ thư viện cần được đào tạo, được tạo điều kiện tham gia các lớp tập huấn nghiệp vụ nhằm nâng cao trình độ chuyên môn.

“Động viên khích lệ thường xuyên và quan tâm đúng mức đến những người âm thầm trong thư viện sẽ giúp họ vượt qua khó khăn; không thể tiếp tục duy trì đội ngũ thư viện ở các huyện theo hình thức kiêm nhiệm như hiện nay vì nếu không có những con người tâm huyết để hết trí tuệ và sức lực vào công việc thì hệ thống thư viện công cộng sẽ không thể làm tốt chức năng nhiệm vụ của mình”, ông Trần Văn Hồng (TP Hồ Chí Minh) khẳng định.
Theo bà Nguyễn Thị Tuyết Mai (Phú Thọ): Cần đẩy mạnh công tác xã hội hóa, tạo sức mạnh tổng hợp cả về vật chất, trí tuệ và tinh thần nhằm làm phong phú thêm cho các mặt hoạt động thư viện công cộng. Chú trọng vận động, khai thác các nguồn lực trong nhân dân (gia đình, dòng họ…), các tổ chức xã hội, tổ chức kinh tế đóng trên địa bàn cùng tham gia (nguồn tài trợ bằng tiền, sách, báo, tạp chí, trang thiết bị…). Bên cạnh đó, đổi mới phương thức hoạt động bằng nhiều hình thức như tổ chức mượn liên thông và trao đổi thông tin giữa các thư viện, phòng đọc trên địa bàn…

Trong bối cảnh xã hội thông tin, nền kinh tế tri thức và hiện tượng bùng nổ thông tin đã làm thay đổi rất lớn nhu cầu thông tin của xã hội. Để đáp ứng nhu cần của bạn đọc, hệ thống thư viện huyện, xã phải đổi mới phương thức hoạt động; thực sự là cầu nối truyền bá thông tin đến với người dân, khơi dậy tiềm năng văn hóa đọc sâu rộng trong cộng đồng dân cư.


Nguyên Hà

 

 Nguồn: http://cinet.vn


THƯ VIỆN TỈNH LÀO CAI
Địa chỉ: Nhà Văn hóa tỉnh Lào Cai - Đại lộ Trần Hưng Đạo - Phường Bắc Lệnh - Thành phố Lào Cai - Tỉnh Lào Cai
Chịu trách nhiệm chính: Phạm Văn Hạnh - Giám đốc thư viện tỉnh Lào Cai Điện thoại: 0203 668 665 - Email: phamhanhtvlc@gmail.com
Hoạt động theo Giấy phép số 41/GP - TTĐT của Cục Quản lý Phát thanh, Truyền hình & Thông tin điện tử ngày 15/4/2013
.