Nguyễn Xuân Điệp tốt nghiệp chuyên ngành cảnh sát năm 2006 và được điều động về công tác tại Đội Cảnh sát điều tra, Công an huyện Văn Bàn - nơi có địa hình hiểm trở, tình hình an ninh trật tự diễn biến khá phức tạp. Bằng nỗ lực vượt khó, tinh thần trách nhiệm cao, nhất là từ khi đảm nhận trọng trách Phó đội trưởng Đội Cảnh sát điều tra, anh đã cùng đồng đội nhiều lần vượt núi, băng rừng phá hàng trăm vụ án.

Từ năm 2013 đến năm 2017, Đại úy Nguyễn Xuân Điệp trực tiếp tham gia chỉ đạo điều tra làm rõ 279 vụ án hình sự, khởi tố 450 bị can, trong đó có nhiều vụ án phức tạp, nghiêm trọng và rất nghiêm trọng như giết người, cướp tài sản, vận chuyển trái phép vật liệu nổ, vận chuyển trái phép chất độc; mua bán, tàng trữ, vận chuyển trái phép chất ma túy... Điển hình là chuyên án mang bí số T116 năm 2016, qua đấu tranh, cơ quan cảnh sát điều tra (CSĐT) huyện Văn Bàn đã bắt giữ 4 đối tượng về hành vi trộm cắp và tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có. Quá trình điều tra, cơ quan điều tra Công an huyện đã làm rõ 8 vụ trộm cắp xe mô tô do các đối tượng thực hiện trên địa bàn huyện Văn Bàn từ tháng 1 đến cuối tháng 7/2016, trong đó thu giữ 9 xe mô tô trả lại cho người bị hại. Đấu tranh mở rộng chuyên án, các đối tượng còn khai nhận đã thực hiện 8 vụ trộm cắp xe mô tô khác tại huyện Bảo Thắng.

Trong chuyên án khác mang bí số 916H được thiết lập năm 2016, dưới sự chỉ huy của Phó đội trưởng Nguyễn Xuân Điệp, cơ quan điều tra Công an huyện Văn Bàn đã bắt quả tang Phạm Sơn Hải (kẻ cầm đầu đường dây) về hành vi mua bán trái phép chất ma túy. Trong vụ án này, cơ quan điều tra đã thu giữ 10 bánh heroin, 153 viên ma túy tổng hợp, 2 túi ma túy đá, 2 súng quân dụng, 2 xe ô tô và một số tang vật khác. Gần đây nhất là chuyên án 618H ngày 29/6/2018 bắt giữ 1 đối tượng, thu giữ 2 kg thuốc phiện, 1 xe mô tô tại xã Nậm Xé, huyện Văn Bàn. Nhiều vụ án được khám phá nhanh chóng, kịp thời thu hồi tài sản trả cho người bị hại, mang lại niềm tin trong nhân dân. Với các thành tích đã đạt được, liên tục trong 6 năm qua, Đại úy Nguyễn Xuân Điệp đều đạt danh hiệu Chiến sỹ thi đua cơ sở, năm 2017, anh 2 lần được Bộ Công an tặng Bằng khen.

Với vai trò là chỉ huy cấp đội và thủ lĩnh đoàn thanh niên của đơn vị, Đại úy Nguyễn Xuân Điệp bộc bạch rằng, trong cuộc sống và thực hiện nhiệm vụ anh luôn tâm niệm lời Bác Hồ dạy: Nhiệm vụ của thanh niên không phải là đòi hỏi Đảng, Nhà nước đã cho mình những gì mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho Đảng, Nhà nước và nhân dân. Với suy nghĩ đó nên khi tổ chức phân công nhiệm vụ nào, anh đều nỗ lực với tinh thần cao nhất.

Không chỉ là cán bộ gương mẫu trong công việc chuyên môn, Đại úy Nguyễn Xuân Điệp còn là một thủ lĩnh đoàn năng động, nhiệt tình. Sau khi được bầu giữ chức Bí thư Chi đoàn Công an huyện, Đại úy Nguyễn Xuân Điệp đã cùng Ban Chấp hành Chi đoàn triển khai, tổ chức nhiều hoạt động tình nguyện ý nghĩa, hướng về cộng đồng. Như việc Chi đoàn Công an huyện hỗ trợ xây dựng “Nhà y tế học đường” và công trình “Bếp ăn bán trú” tại xã Làng Giàng với tổng kinh phí 62 triệu đồng. Năm 2017, Bí thư Chi đoàn Nguyễn Xuân Điệp trực tiếp vận động, kết nối với Câu lạc bộ thiện nguyện “Cùng em vững bước” và Tập đoàn Vinh Quang GROUP, Trung tâm Thông tin du lịch và Dịch vụ hàng không Hà Nội hỗ trợ xây dựng 2 điểm trường tại phân hiệu Trường Tiểu học Giàng Dúa Chải, xã Nậm Xây và phân hiệu Trường Tiểu học Hỏm Trên, xã Nậm Chày, cùng nhiều thiết bị dạy và học, với tổng kinh phí gần 800 triệu đồng. Tháng 7/2018, Chi đoàn đã kết nối, kêu gọi được Quỹ cộng đồng WCO Việt Nam xây dựng điểm trường tại phân hiệu Tùn Dưới, thuộc xã Dương Quỳ, với kinh phí gần 250 triệu đồng. Ngoài ra, Ban Chấp hành Chi đoàn Công an huyện còn phối hợp với Huyện đoàn tổ chức các hoạt động thăm hỏi, tặng quà gia đình chính sách, gia đình có hoàn cảnh khó khăn; kêu gọi các nhà hảo tâm hỗ trợ phẫu thuật miễn phí cho 3 cháu bé bị sứt môi, hở hàm ếch bẩm sinh trong năm 2017.

Dưới sự lãnh đạo của Bí thư Chi đoàn Nguyễn Xuân Điệp và tập thể Ban Chấp hành Chi đoàn, liên tục trong nhiều năm qua, Chi đoàn Công an huyện đạt danh hiệu trong sạch, vững mạnh, được Tỉnh đoàn Lào Cai và Trung ương Đoàn tặng Bằng khen... Cá nhân Đại úy Nguyễn Xuân Điệp được Tỉnh đoàn Lào Cai, Trung ương Đoàn và UBND tỉnh tặng Bằng khen vì có thành tích trong công tác đoàn và phong trào thanh niên, nhiều năm đồng chí được công nhận là đảng viên trẻ tiêu biểu và thanh niên tiêu biểu làm theo lời Bác.

Đại úy Nguyễn Xuân Điệp tâm sự: Trong những thành tích cá nhân của tôi có sự hỗ trợ, giúp đỡ rất nhiều từ đồng đội, sự động viên của gia đình. Với bản thân, tôi luôn lấy những lời dạy của Bác đối với thanh niên và 6 điều Bác Hồ dạy Công an nhân dân làm kim chỉ nam cho mọi hành động, điều đó giúp tôi trưởng thành hơn trong công tác.