Cũng giống như nhiều hộ dân khác trong thôn Nậm Sang, cuộc sống của gia đình ông Hù Nụ Phệ những năm 70 - 80 của thế kỷ trước rất khó khăn. Thiếu đói, kinh tế không đủ trang trải cho những sinh hoạt ngày thường là cảnh mà ông Phệ và nhiều hộ dân khác trong thôn chứng kiến thường xuyên. Thế nhưng, điều khiến ông đau đáu đó là dù cuộc sống khó khăn như vậy, nhưng đồng bào Xa Phó vẫn tồn tại hủ tục trong việc cưới, việc tang. Ông Phệ vẫn nhớ như in hình ảnh em gái Hù Thị Kinh co mình khóc trong góc nhà khi bố mẹ thách cưới nhà trai 23 đồng bạc trắng. “Ngày ấy, 1 đồng bạc trắng đã là quá lớn đối với nhiều hộ dân chứ chưa nói gì đến 23 đồng. Vậy nhưng, việc thách cưới cao đã ăn sâu vào tiềm thức của đồng bào Xa Phó nên bố mẹ tôi cũng phải làm theo và có như vậy mới thể hiện được giá trị của nhà gái”, ông Phệ nhớ lại.

Rồi chính ông Phệ cũng phải trải qua cảm giác đó khi năm 1976 bố mẹ vợ đặt yêu cầu thách cưới là 23 đồng bạc trắng và một số lễ vật kèm theo. Đích thân trải qua hủ tục trong việc cưới, ông Phệ càng thấu hiểu những khó khăn mà trai gái đến tuổi cập kê phải gánh chịu. Mong muốn xóa bỏ hủ tục cháy lên trong lòng, ông Phệ suy nghĩ, nếu muốn tuyên truyền thay đổi nhận thức của người dân, xóa bỏ hủ tục, mình phải trở thành người có uy tín, được bà con kính trọng. Muốn vậy, bản thân phải nỗ lực phấn đấu để trưởng thành và thật vinh dự khi năm 1994, ở độ tuổi 37 ông Phệ đã được kết nạp vào Đảng.

Cuối năm 1995, ông Phệ được tín nhiệm bầu giữ chức Bí thư chi bộ. Ở cương vị mới, ông Phệ có điều kiện tích cực tuyên truyền cho người dân bài trừ hủ tục bởi những hệ luỵ của nó mang lại. Ngày ấy, thôn Nậm Sang, Nậm Kéng (hai thôn có 100% đồng bào Xa Phó) vẫn còn tình trạng kết hôn cận huyết thống, tảo hôn và thách cưới cao. Đảng ủy xã giao nhiệm vụ trực tiếp cho Bí thư Chi bộ thôn phải tuyên truyền, vận động để người dân nhận rõ những tác hại của ba hủ tục trên. Nói sao cho dân hiểu, làm thế nào để dân tin khi những hủ tục đó đã trở thành “thâm căn cố đế”, có lúc ông tưởng chừng như bế tắc khi tìm giải pháp. Sau nhiều ngày suy nghĩ, ông Phệ đưa ra quyết định, phải thay đổi từ chính gia đình mình. Ngày con gái đến tuổi gả chồng, ông Phệ không thách cưới 23 đồng bạc trắng như bao đời đã làm, mà chỉ yêu cầu nhà trai 1 đôi gà trống. Quyết định này của ông khiến những người hàng xóm rất đỗi ngạc nhiên, cũng có người nói ông không tuân theo lễ nghi bao đời đã định. Nhưng rồi, chính những người buông lời dèm pha đã phải thay đổi suy nghĩ khi thấy các con ông hạnh phúc sánh bước trong ngày vu quy, cuộc sống về sau không phải lo “kéo cày trả nợ” cho chính đám cưới của mình. “Trăm hay không bằng một thấy”, nhiều hộ dân trong thôn cũng noi gương ông Phệ, không thách cưới như trước.

Vậy còn việc vận động đồng bào Xa Phó bỏ tảo hôn, kết hôn cận huyết thống phải làm cách nào? Câu hỏi này cứ quẩn quanh trong suy nghĩ của ông Phệ mọi lúc, mọi nơi. Sau nhiều lần trực tiếp trao đổi với các đồng chí lãnh đạo Đảng ủy xã, ông Phệ tìm được giải pháp đó là phải thuyết phục dựa trên cơ sở khoa học. Ông tìm mượn sách, báo, nhờ cán bộ xã xin tài liệu liên quan đến vấn đề tảo hôn, kết hôn cận huyết thống để nghiên cứu. Khi đã nắm rõ những kiến thức, ông Phệ gác việc nhà, dành thời gian đến từng hộ để tuyên truyền, giải thích. Ngày mùa ông cùng bà con lên nương, vừa làm vừa nói chuyện về những ảnh hưởng của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống đối với giống nòi, kinh tế - xã hội của địa phương. “Mưa dầm thấm lâu”, giờ thì đồng bào Xa Phó Nậm Sang, Nậm Kéng không còn kết hôn cận huyết thống, tình trạng tảo hôn giảm rất nhiều.

Không chỉ hủ tục thách cưới mới khiến đồng bào Xa Phó gặp khó khăn về kinh tế, mà tổ chức đám hiếu cũng khiến nhiều gia đình lâm vào cảnh nợ nần. Mặc dù đồng bào Xa Phó không có thói quen để linh cữu lâu ngày trong nhà, nhưng việc tổ chức cơm cảm ơn những người đến chia buồn khiến nhiều gia chủ có hoàn cảnh kinh tế khó khăn lo lắng. Ông Phệ lại một lần nữa nghĩ cách giúp dân. Sau nhiều buổi họp thôn tuyên truyền, Nậm Sang đã ra được quy ước về việc tổ chức hiếu, hỉ theo nếp sống mới. Quy ước được ban hành giúp nhiều hộ nghèo trong thôn thở phào nhẹ nhõm, nhưng vui nhất vẫn là Bí thư Phệ, bởi ở tuổi ngũ tuần, ông đã hoàn thành được mong ước.

Đưa chúng tôi đi thăm tuyến đường bê tông vừa được hoàn thành, ông Phệ bảo: Người dân Nậm Sang giờ đã tích cực xây dựng đời sống văn hóa, chủ động góp công, góp của để thực hiện các tiêu chí nông thôn mới. Tuyến đường dài gần 2 km nối thôn với trung tâm xã được đổ bê tông thuận lợi như ngày hôm nay là nhờ phần lớn ở sức dân trong thôn. Nhớ lại thời gian đầu khi xã triển khai xây dựng nông thôn mới, ông Phệ cùng trưởng thôn Nậm Sang luôn thường trực ở các hộ dân để tuyên truyền, vận động về lợi ích của việc xây dựng nông thôn mới. Cũng có nhiều lần, cả hai lãnh đạo thôn phải nghe những lời không hay của người dân dành cho khi đề cập đến công tác xã hội hóa. Vận động nhiều lần nhưng bà con vẫn thờ ơ, ông Phệ bàn với trưởng thôn gương mẫu đi đầu trong việc hiến đất, góp công làm đường và nhà văn hóa thôn. Đảng viên tiên phong đi trước, bà con trong thôn thấy vậy cũng tự giác làm theo. “Vận động có hay đến đâu mà lời nói không đi đôi với việc làm thì bà con cũng không nghe theo, cách tuyên truyền hiệu quả nhất là mình phải gương mẫu đi đầu”- ông Phệ chia sẻ.

Trước lúc chia tay, ông Phệ khoe với chúng tôi tấm Kỷ niệm chương được Bí thư Tỉnh ủy tặng nhân dịp kỷ niệm 70 năm thành lập Đảng bộ tỉnh. Khuôn mặt ánh lên niềm hạnh phúc, ông bảo, cả cuộc đời phấn đấu, làm việc để giúp đồng bào mình có cuộc sống đủ đầy, văn hóa là tôi thấy tự hào lắm. Càng hạnh phúc hơn khi những cống hiến của mình được ghi nhận. Dù tuổi đã cao và biết cuộc đời còn đếm được mấy xuân, nhưng tôi sẽ nỗ lực hơn nữa để thực hiện mong ước tiếp theo đó là đưa tỷ lệ hộ nghèo của Nậm Sang giảm xuống mức thấp nhất.