Vua Gia Long xây dựng thủy quân
- Thứ ba - 09/10/2018 22:08
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Trước khi lên ngôi vua đầu tiên của triều Nguyễn, lấy niên hiệu là Gia Long năm 1802, Nguyễn Ánh đã có một thời gian khá dài đối đầu trực tiếp với lực lượng thủy quân của Tây Sơn. Nhiều trận thủy chiến lớn mà kết quả thất bại luôn thuộc về quân đội Nguyễn Ánh. Bản thân Nguyễn Ánh trong chiến tranh cũng đã từng phải bôn tẩu đến nhiều nơi thuộc vùng biển phía Nam như đảo Thổ Chu, đảo Hòn Khoai, đảo Phú Quốc...Vì vậy, ông khá am hiểu vùng biển đảo này và nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng một đội thủy quân để bảo vệ đất nước. Sau đó, bằng sự nỗ lực của cá nhân, cộng thêm sự giúp đỡ của các cố vấn Pháp, lực lượng thủy quân của Nguyễn Ánh được tăng cường mạnh hơn trước rất nhiều.
Vào năm 1783, khi bắt đầu cuộc chiến tranh với quân Tây Sơn, quân đội Nguyễn Ánh chỉ có một chiến thuyền tham gia, thì chỉ trong vòng không đầy 10 năm, đến năm 1793, số lượng được tăng lên đến 1.200 chiếc thuyền. Trong đó, bao gồm: 3 chiếc thuyền đóng theo kiểu châu Âu, 20 chiếc thuyền đóng theo kiểu thuyền mành lớn Trung Quốc, nhưng được trang bị đầy đủ vũ khí, số còn lại là thuyền chiến và thuyền vận tải. Năm 1799 hạm đội tàu của Nguyễn Ánh được tăng cường gồm 3 chiến thuyền lớn do sĩ quan Pháp chỉ huy, mỗi tàu có 300 lính, 100 chiến thuyền, 40 thuyền mành, 200 thuyền nhỏ và 800 thuyền vận tải.
Theo các học giả nước ngoài, vào năm 1816 tức là dưới thời kỳ trị vì của vua Gia Long (1802-1820), đội thủy quân của triều Nguyễn tăng lên 1.482 chiếc, gồm 490 chiến thuyền, 77 đại chiến thuyền, 66 thuyền lớn kiểu châu Âu và số còn lại là thuyền buồm hoặc thuyền nhỏ để vận chuyển. Tác giả M.A. de Fancigny một viên cựu sĩ quan với vai trò là Phái viên của Chính phủ Pháp ở Trung Quốc và Đông Dương đã cho biết: Hạm đội hải quân của triều Gia Long ở Biển Đông bao gồm những pháo thuyền mang theo từ 16 đến 22 khẩu đại bác...
Một người Anh tên là J.Barrow trong một chuyến đi đến vương quốc Đàng Trong cuối thế kỷ XVIII, khi trở về đã viết tập du ký Một chuyến du hành đến xứ Nam Hà (1792-1793). Tác giả đã phải đặt một câu hỏi phản vấn cho nhà đương cục Pháp trước hiện tượng phát triển mạnh mẽ của đội thủy quân Nguyễn Ánh đương thời: Liệu cũng trong vòng 10 năm ác liệt như thế, các thần dân rất năng nổ của vua Luis XVI (chỉ Chính phủ Pháp) có thể xây dựng được đội quân hùng hậu như vậy không?
Không chỉ là người trực tiếp chỉ huy xây dựng đội thủy quân, mà bản thân Gia Long luôn quan tâm sát sao và thường xuyên tham gia vào công việc đóng thuyền. Ông cũng rất chịu khó học tập và chủ động sáng tạo trong quá trình tiếp thu kỹ thuật đóng thuyền hiện đại của các nước châu Âu. Khi còn thời kỳ chiến tranh với Tây Sơn, Nguyễn Ánh từng cho mua về một chiếc tàu của Bồ Đào Nha, sau đó tự tay ông tháo dỡ ra và thay vào đó các thiết bị tự chế tạo.
Nguyễn Ánh xuất hiện ở mọi khâu tiến hành công việc của xưởng đóng thuyền. Ông vừa là quản đốc các cảng biển, các kho quân dụng, đồng thời lại đóng vai trò của kỹ sư trưởng, người thợ cả chỉ dẫn đóng thuyền: Trong việc đóng tàu, không có cái đinh nào được đóng mà không có lệnh của ông (chỉ Nguyễn Ánh), không có một khẩu đại bác nào được đưa lên vị trí mà không có lệnh của ông.
Người phương Tây khi đến Đàng Trong đã viết về một ngày làm việc cật lực từ sáng sớm đến tối khuya ở xưởng đóng thuyền Nhà nước của vị vương chủ Nguyễn Ánh: 6 giờ sáng vua (Nguyễn Ánh- Gia Long) trở dậy đi tắm nước lạnh, 7 giờ vua tiếp các quan, tất cả tấu biểu, thư từ nhận được của ngày hôm trước đều được tuyên đọc, những mệnh lệnh của vua về các tấu, biểu đều được ghi chép tỉ mỉ. Sau đó, ông đi đến các xưởng quân dụng hải quân, xem xét những công việc đã được thực hiện khi ông vắng mặt, cho thuyền chèo quanh các hải cảng, kiểm tra những thuyền chiến, chú trọng tới các cỗ súng đại bác theo nhiều kích cỡ đúc ra ...
Khoảng 12 giờ trưa hoặc 1 giờ chiều, ông dùng bữa ngay ở xưởng đóng tàu, gồm có một ít cơm với cá khô. Ông lui về phòng nghỉ trưa từ 2 giờ đến 5 giờ chiều. Ngủ dậy, ông hội kiến với các viên sĩ quan quân đội và hải quân, người đứng đầu tòa án hoặc các công sở, tán thành hay phản bác những ý kiến, kiến nghị của họ đưa ra. Công việc quốc gia đại sự này chiếm khá nhiều thời gian của vị vua này, cho đến tận nửa đêm ông mới lui về tư thất để ghi chú vào những tài liệu, báo cáo trong ngày. Rồi ông ăn nhẹ, tụ họp với gia quyến chừng 1 tiếng đồng hồ. Khoảng 2, 3 giờ sáng ông đi nghỉ. Như vậy, ông chỉ nghỉ ngơi chừng 6 tiếng vào hai quãng thời gian trong vòng 24 giờ.
Năm 1806, vua Gia Long được miêu tả như một người lính hải quân từng trải: Vóc dáng của nhà vua (Gia Long) cao hơn bình thường một chút, nét mặt cân đối và đáng mến, nước da đỏ hồng, rám sạm nhiều vì thường xuyên giãi dầu nắng gió. Vào thời gian này (1806), nhà vua đã gần 50 tuổi.
Vào năm 1819, J.White, một người Mỹ khi đến Đàng Trong từng nhiều lần đến xưởng đóng tàu của triều vua Gia Long ở cảng Sài Gòn. Ông đã ghi lại quang cảnh và ca ngợi kỹ thuật cùng những vật liệu, trang thiết bị dùng trên chiến thuyền trong cơ sở đóng tàu: Về phía Đông bắc Sài Gòn, bên bờ một con sông sâu là công xưởng đóng tàu và kho vũ khí hải quân. Nơi đây trong thời chiến, người ta đóng những chiến thuyền lớn kiểu châu Âu dưới sự chỉ đạo của sĩ quan Pháp. Xưởng này làm tăng thêm niềm tự hào của người An Nam (Việt Nam)... Nó có thể cạnh tranh với những xưởng tốt nhất ở châu Âu...
Có rất nhiều vật liệu tốt đủ để đóng chiến thuyền. Gỗ đóng tàu và vỏ tàu là những thứ rất đẹp mà tôi từng thấy. Tôi đo một miếng ván vỏ tàu dài 109 feet (khoảng 33 mét), dày 4 feet (khoảng 1,2 mét) và rộng 2 feet (60 cm). Nó được cưa ra từ một thân cây gỗ tếch. Tôi khó tin là người ta có thể kiếm đâu ra trên thế giới một cây vĩ đại đến như thế... Tôi nhìn thấy khoảng 150 chiến thuyền rất đẹp nằm dưới mái che, chúng dài từ 40 feet (12 mét) đến 100 feet (30 mét) và được trang bị từ 4 đến 6 khẩu đại bác với mỗi viên đạn nặng từ 4 đến 12 kg. Tất cả đều được đúc bằng đồng rất đẹp...
J.White đưa ra một nhận xét khâm phục đối với ngành đóng tàu và tay nghề tài hoa của người thợ Đàng Trong đương thời: Người An Nam (Việt Nam) quả thực là những người kiến trúc sư đóng tàu thật khéo léo và tác phẩm của họ thật là tuyệt vời. Tôi rất ấn tượng với ngành này trong nền kinh tế của họ, và vì thế đã đi xem nhiều lần công xưởng này. Ông còn cho rằng: Đội thủy quân của triều Nguyễn có khả năng thích ứng trên biển tốt nhất trong số các quốc gia ở châu Á và khả năng đi biển của họ thậm chí có thể cạnh tranh được với các thủy thủ Trung Quốc.
Với tầm nhìn chiến lược về biển, vua Gia Long đã đặt cơ sở, từng bước xây dựng lực lượng thủy quân của triều Nguyễn vững mạnh, để có thể tham gia vào công cuộc bảo vệ chủ quyền biển đảo quốc gia và góp phần làm chậm lại dã tâm xâm chiếm Việt Nam của các cường quốc phương Tây ở đầu thế kỷ XIX.
TS. Nguyễn Hữu Tâm - Viện Sử học Việt Nam
Theo các học giả nước ngoài, vào năm 1816 tức là dưới thời kỳ trị vì của vua Gia Long (1802-1820), đội thủy quân của triều Nguyễn tăng lên 1.482 chiếc, gồm 490 chiến thuyền, 77 đại chiến thuyền, 66 thuyền lớn kiểu châu Âu và số còn lại là thuyền buồm hoặc thuyền nhỏ để vận chuyển. Tác giả M.A. de Fancigny một viên cựu sĩ quan với vai trò là Phái viên của Chính phủ Pháp ở Trung Quốc và Đông Dương đã cho biết: Hạm đội hải quân của triều Gia Long ở Biển Đông bao gồm những pháo thuyền mang theo từ 16 đến 22 khẩu đại bác...
Một người Anh tên là J.Barrow trong một chuyến đi đến vương quốc Đàng Trong cuối thế kỷ XVIII, khi trở về đã viết tập du ký Một chuyến du hành đến xứ Nam Hà (1792-1793). Tác giả đã phải đặt một câu hỏi phản vấn cho nhà đương cục Pháp trước hiện tượng phát triển mạnh mẽ của đội thủy quân Nguyễn Ánh đương thời: Liệu cũng trong vòng 10 năm ác liệt như thế, các thần dân rất năng nổ của vua Luis XVI (chỉ Chính phủ Pháp) có thể xây dựng được đội quân hùng hậu như vậy không?
Không chỉ là người trực tiếp chỉ huy xây dựng đội thủy quân, mà bản thân Gia Long luôn quan tâm sát sao và thường xuyên tham gia vào công việc đóng thuyền. Ông cũng rất chịu khó học tập và chủ động sáng tạo trong quá trình tiếp thu kỹ thuật đóng thuyền hiện đại của các nước châu Âu. Khi còn thời kỳ chiến tranh với Tây Sơn, Nguyễn Ánh từng cho mua về một chiếc tàu của Bồ Đào Nha, sau đó tự tay ông tháo dỡ ra và thay vào đó các thiết bị tự chế tạo.
Nguyễn Ánh xuất hiện ở mọi khâu tiến hành công việc của xưởng đóng thuyền. Ông vừa là quản đốc các cảng biển, các kho quân dụng, đồng thời lại đóng vai trò của kỹ sư trưởng, người thợ cả chỉ dẫn đóng thuyền: Trong việc đóng tàu, không có cái đinh nào được đóng mà không có lệnh của ông (chỉ Nguyễn Ánh), không có một khẩu đại bác nào được đưa lên vị trí mà không có lệnh của ông.
Người phương Tây khi đến Đàng Trong đã viết về một ngày làm việc cật lực từ sáng sớm đến tối khuya ở xưởng đóng thuyền Nhà nước của vị vương chủ Nguyễn Ánh: 6 giờ sáng vua (Nguyễn Ánh- Gia Long) trở dậy đi tắm nước lạnh, 7 giờ vua tiếp các quan, tất cả tấu biểu, thư từ nhận được của ngày hôm trước đều được tuyên đọc, những mệnh lệnh của vua về các tấu, biểu đều được ghi chép tỉ mỉ. Sau đó, ông đi đến các xưởng quân dụng hải quân, xem xét những công việc đã được thực hiện khi ông vắng mặt, cho thuyền chèo quanh các hải cảng, kiểm tra những thuyền chiến, chú trọng tới các cỗ súng đại bác theo nhiều kích cỡ đúc ra ...
Khoảng 12 giờ trưa hoặc 1 giờ chiều, ông dùng bữa ngay ở xưởng đóng tàu, gồm có một ít cơm với cá khô. Ông lui về phòng nghỉ trưa từ 2 giờ đến 5 giờ chiều. Ngủ dậy, ông hội kiến với các viên sĩ quan quân đội và hải quân, người đứng đầu tòa án hoặc các công sở, tán thành hay phản bác những ý kiến, kiến nghị của họ đưa ra. Công việc quốc gia đại sự này chiếm khá nhiều thời gian của vị vua này, cho đến tận nửa đêm ông mới lui về tư thất để ghi chú vào những tài liệu, báo cáo trong ngày. Rồi ông ăn nhẹ, tụ họp với gia quyến chừng 1 tiếng đồng hồ. Khoảng 2, 3 giờ sáng ông đi nghỉ. Như vậy, ông chỉ nghỉ ngơi chừng 6 tiếng vào hai quãng thời gian trong vòng 24 giờ.
Năm 1806, vua Gia Long được miêu tả như một người lính hải quân từng trải: Vóc dáng của nhà vua (Gia Long) cao hơn bình thường một chút, nét mặt cân đối và đáng mến, nước da đỏ hồng, rám sạm nhiều vì thường xuyên giãi dầu nắng gió. Vào thời gian này (1806), nhà vua đã gần 50 tuổi.
Vào năm 1819, J.White, một người Mỹ khi đến Đàng Trong từng nhiều lần đến xưởng đóng tàu của triều vua Gia Long ở cảng Sài Gòn. Ông đã ghi lại quang cảnh và ca ngợi kỹ thuật cùng những vật liệu, trang thiết bị dùng trên chiến thuyền trong cơ sở đóng tàu: Về phía Đông bắc Sài Gòn, bên bờ một con sông sâu là công xưởng đóng tàu và kho vũ khí hải quân. Nơi đây trong thời chiến, người ta đóng những chiến thuyền lớn kiểu châu Âu dưới sự chỉ đạo của sĩ quan Pháp. Xưởng này làm tăng thêm niềm tự hào của người An Nam (Việt Nam)... Nó có thể cạnh tranh với những xưởng tốt nhất ở châu Âu...
Có rất nhiều vật liệu tốt đủ để đóng chiến thuyền. Gỗ đóng tàu và vỏ tàu là những thứ rất đẹp mà tôi từng thấy. Tôi đo một miếng ván vỏ tàu dài 109 feet (khoảng 33 mét), dày 4 feet (khoảng 1,2 mét) và rộng 2 feet (60 cm). Nó được cưa ra từ một thân cây gỗ tếch. Tôi khó tin là người ta có thể kiếm đâu ra trên thế giới một cây vĩ đại đến như thế... Tôi nhìn thấy khoảng 150 chiến thuyền rất đẹp nằm dưới mái che, chúng dài từ 40 feet (12 mét) đến 100 feet (30 mét) và được trang bị từ 4 đến 6 khẩu đại bác với mỗi viên đạn nặng từ 4 đến 12 kg. Tất cả đều được đúc bằng đồng rất đẹp...
J.White đưa ra một nhận xét khâm phục đối với ngành đóng tàu và tay nghề tài hoa của người thợ Đàng Trong đương thời: Người An Nam (Việt Nam) quả thực là những người kiến trúc sư đóng tàu thật khéo léo và tác phẩm của họ thật là tuyệt vời. Tôi rất ấn tượng với ngành này trong nền kinh tế của họ, và vì thế đã đi xem nhiều lần công xưởng này. Ông còn cho rằng: Đội thủy quân của triều Nguyễn có khả năng thích ứng trên biển tốt nhất trong số các quốc gia ở châu Á và khả năng đi biển của họ thậm chí có thể cạnh tranh được với các thủy thủ Trung Quốc.
Với tầm nhìn chiến lược về biển, vua Gia Long đã đặt cơ sở, từng bước xây dựng lực lượng thủy quân của triều Nguyễn vững mạnh, để có thể tham gia vào công cuộc bảo vệ chủ quyền biển đảo quốc gia và góp phần làm chậm lại dã tâm xâm chiếm Việt Nam của các cường quốc phương Tây ở đầu thế kỷ XIX.
TS. Nguyễn Hữu Tâm - Viện Sử học Việt Nam
