Rồi bà kể: Năm 2017, trong bản có trường hợp vợ chồng mâu thuẫn. Do ghen tuông, nghi ngờ vợ ngoại tình, người chồng thường kiếm cớ chửi mắng khiến vợ uất ức có ý định tự vẫn. Biết được câu chuyện, tổ hòa giải của bản đã đến động viên, kiên trì giải thích, hóa giải mối nghi ngờ của người chồng và giờ đây, họ đã sống bên nhau hạnh phúc, êm ấm. Nhờ tổ hòa giải hoạt động hiệu quả mà hầu hết các vụ việc phát sinh đã được giải quyết ngay tại cơ sở.

Trong quá trình hòa giải, mỗi vụ việc có sự phức tạp riêng, đòi hỏi tổ hòa giải vận dụng linh hoạt và sáng tạo các kỹ năng vào giải quyết. Điển hình như tại xã Lùng Vai, huyện Mường Khương, trong một số vụ việc, tổ hòa giải đã vận động người có uy tín trong dòng họ đứng ra chủ trì giải quyết những mâu thuẫn giữa những người liên quan đến dòng họ, nội tộc và đã thành công. Ông Tráng Vản Hùng, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn, thành viên Tổ hòa giải thôn Bản Sinh, xã Lùng Vai cho biết: Đầu năm 2018, trong thôn xảy ra sự việc tranh chấp đất nương giữa 2 anh em ruột. Tổ hòa giải đã vào cuộc vận động, giải thích để xóa bỏ mâu thuẫn, hiềm khích giữa họ.

Theo thống kê của xã Lùng Vai, trong 3 năm qua, các tổ hòa giải đã hòa giải thành công 52 vụ việc mâu thuẫn ở thôn, bản, trong đó có 16 vụ chuyển lên xã tiếp tục hòa giải thành. UBND xã đã tích cực phổ biến Luật Hòa giải cơ sở cho cán bộ, công chức, giáo viên, trưởng thôn của xã và lồng ghép tổ chức hơn 20 buổi tuyên truyền tại thôn bản, thu hút hàng nghìn lượt người tham dự. Ông Đặng Định Vi, Bí thư Đảng ủy xã Lùng Vai cho biết: Việc phát huy vai trò của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng các tổ chức thành viên theo quy định của luật và các chương trình phối hợp công tác có liên quan trong hòa giải ở cơ sở luôn được cấp ủy đảng, chính quyền địa phương quan tâm thực hiện, do đó đã kịp thời kiện toàn tổ hòa giải thôn, bản. Ngoài ra, các tổ chức đoàn thể của xã còn trực tiếp tham gia hòa giải đối với một số vụ việc mà các bên liên quan là hội viên của mình... Vì thế, phần lớn các vụ việc nảy sinh đều được giải quyết tại thôn, bản; nhiều vụ tranh chấp, mâu thuẫn được phát hiện và giải quyết kịp thời, góp phần phòng ngừa hành vi phạm tội, hạn chế tình trạng khiếu nại, khiếu kiện, tố cáo kéo dài, vượt cấp; tình làng nghĩa xóm được tăng cường, khối đại đoàn kết được củng cố.

Thực tế công tác hòa giải ở cơ sở cũng có nhiều vụ việc phức tạp, nhưng các tổ hòa giải vẫn kiên trì tìm nhiều giải pháp thực hiện. Điển hình như vụ tranh chấp đất của 2 cá nhân ở thôn Hang Đá, xã Xuân Quang, huyện Bảo Thắng. Qua 3 lần hòa giải ở thôn, 3 lần hòa giải ở xã không thành, hai bên liên quan đã có đơn kiện ra Tòa án nhân dân huyện. Trong khi tòa án thụ lý hồ sơ, các cơ quan chức năng huyện Bảo Thắng và xã Xuân Quang vẫn tích cực động viên, giải thích thiệt hơn với 2 cá nhân trên, cuối cùng hai bên đã rút đơn và đồng ý để xã đứng ra hòa giải lần nữa. Qua nghiên cứu tài liệu, lịch sử việc sử dụng đất kết hợp với tuyên truyền, thuyết phục, Đảng ủy, UBND xã và tổ hòa giải thôn đã đưa ra hướng giải quyết thấu tình, đạt lý, hai bên liên quan đồng ý với phương án mà xã đưa ra, xóa bỏ mâu thuẫn, nối lại tình làng, nghĩa xóm. Ông Trần Đức Khải, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Quang cho biết: Xã có 20 tổ hòa giải của thôn, trong năm 2017 đã hòa giải thành công 14 vụ, có 10 vụ chuyển lên xã giải quyết. Trong 9 tháng năm 2018, trên địa bàn chỉ xảy ra 5 vụ, song đều là những vụ việc phức tạp nên phải chuyển lên xã hòa giải mới thành.

Theo báo cáo của Sở Tư pháp Lào Cai, trong năm 2017 và 6 tháng đầu năm 2018, 2.030 tổ hòa giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Lào Cai đã tiếp nhận hòa giải 2.475 vụ việc (bao gồm số vụ chưa giải quyết xong kỳ trước chuyển sang), trong đó hòa giải thành 1.912 vụ, đạt trên 77%. Bà Lò Thị Thu Hương, Trưởng phòng Phổ biến, giáo dục pháp luật (Sở Tư pháp) cho biết: Từ khi Luật Hòa giải ở cơ sở được ban hành đã tạo cơ sở pháp lý thuận lợi cho công tác quản lý, nâng cao hiệu quả hoạt động hòa giải ở cơ sở, do đó, số vụ việc và chất lượng hòa giải thành công ngày càng tăng. Về phía phòng chức năng, thời gian qua, đơn vị thường xuyên tổ chức tập huấn nghiệp vụ cho đội ngũ hòa giải viên, biên soạn tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ và duy trì hoạt động các câu lạc bộ liên quan. Công tác hòa giải ở cơ sở được nâng cao đã góp phần không nhỏ vào việc giữ bình yên cho các thôn, bản và hạn chế tình trạng đơn thư, khiếu nại vượt cấp...