Gia đình anh Lù Văn Xướng có thu nhập ổn định từ kinh doanh cửa hàng tạp hóa. (Ảnh chụp trước ngày 27/4/2021)

Còn nhớ lần đầu tiên tôi đến thôn Láo Lý là năm 2017. Khi ấy, tuyến đường giao thông nông thôn duy nhất lên Láo Lý cứ hun hút và cô quạnh. Sau một hồi vượt dốc, trung tâm thôn hiện ra với những nếp nhà cũ nằm len lỏi theo lưng chừng đồi, bên hiên nhà là những người đàn ông thân hình gầy gò đang trong cơn men say. Hôm đó, trên đường đưa tôi lên thôn, anh Hoàng Ngọc Phong, Phó Chủ tịch UBND xã Tả Phời bảo: Láo Lý là thôn đặc thù với 100% đồng bào Xá Phó sinh sống. Thôn ở khu vực có địa hình lòng chảo, không có đường liên thôn nên việc giao lưu văn hóa, tiếp cận các tiến bộ khoa học, kỹ thuật trong phát triển kinh tế rất hạn chế. Đó là nguyên nhân khiến đời sống người dân nơi đây rất khó khăn.

Đàn ông thôn Láo Lý uống nhiều rượu nên thường say mất kiểm soát, khả năng lao động, phát triển kinh tế hạn chế. Khi đó, thôn có 69 hộ thì số hộ nghèo chiếm hơn 80%, còn lại là cận nghèo.

Lần trở lại này khiến tôi ngỡ ngàng về một Láo Lý đã “thay da đổi thịt”. Con đường bê tông dẫn vào thôn không còn tình trạng mất vệ sinh do bừa bãi chất thải của gia súc, gia cầm. Trên bờ tường của một số hộ, của trường mầm non và nhà văn hóa thôn, những hình vẽ sống động tuyên truyền về xây dựng nông thôn mới, xây dựng đời sống văn hóa khiến khung cảnh không còn ảm đạm. Bên hiên mỗi ngôi nhà không còn cảnh những người đàn ông say xỉn, mà giờ đây họ đang bận rộn trên nương.

Đón tôi tại nhà văn hóa thôn, ông Phạm Huy Cảm, Bí thư Chi bộ thôn Láo Lý thông tin: Từ ngày UBND thành phố triển khai Phương án số 17 về cải tạo tập quán lạc hậu, nâng cao đời sống văn hóa, thôn đã có nhiều đổi thay tích cực. Trước đây, Láo Lý vốn đeo đẳng với “5 không” suốt nhiều năm: Không có hội người cao tuổi do tuổi thọ quá thấp; không có hội cựu chiến binh do thanh niên trong thôn không đạt tiêu chuẩn khi xét tuyển nghĩa vụ quân sự; không có học sinh học THPT; không có thanh niên đạt 65 kg trở lên và không có gia đình có tài sản từ 100 triệu đồng trở lên. Đến nay, Láo Lý đã xóa được 3 trong số “5 không”, đó là đã có hộ có tổng tài sản 100 triệu đồng, có thanh niên cân nặng quá 65 kg và có người học THPT.

Để minh chứng cho những đổi thay ở Láo Lý, ông Cảm dẫn tôi đến gia đình anh Lù Văn Xướng. Những năm trước, thu nhập của gia đình anh Xướng chỉ dựa vào mấy mảnh ruộng, nương. Dù nhà ở trung tâm thôn, có điều kiện kinh doanh nhưng ngoài thời gian làm mùa, anh không tăng gia thêm nên cứ đến kỳ giáp hạt là gia đình anh lại thiếu lương thực. 3 năm trước, được cán bộ xã, thôn tuyên truyền, anh vay vốn ưu đãi mở một cửa hàng tạp hóa nhỏ. Cửa hàng tạp hóa mang lại nguồn thu ổn định. Ngày ngày tập trung kinh doanh, anh Xướng không còn thời gian uống rượu, sức khỏe nhờ đó cũng được cải thiện.

Còn gia đình anh Châu Văn Chấn và chị Châu Thị Sơn là hộ có kinh tế khá của thôn. Từ các nguồn tín dụng ưu đãi và các chính sách hỗ trợ, gia đình anh Chấn đã đầu tư nuôi lợn bản địa, mở một cửa hàng tạp hóa và dịch vụ máy xay xát, vừa phục vụ nhu cầu của gia đình vừa tăng thu nhập. Nhờ chăm chỉ lao động, năm 2019, gia đình anh Chấn được công nhận thoát nghèo và từ đó đến nay đều có tên trong danh sách những hộ có kinh tế khá của thôn. Gia đình anh cũng là hộ đầu tiên trong thôn có tài sản hơn 100 triệu đồng, giúp Láo Lý xóa được 1 “không” nên được nhiều người trong thôn đến học hỏi kinh nghiệm phát triển kinh tế.

Từ năm 2015 đến năm 2020, Láo Lý đã nhận được nhiều sự hỗ trợ từ Trung ương đến địa phương, như 557 triệu đồng từ Chương trình 135; hơn 3,2 tỷ đồng hỗ trợ hạ tầng xây dựng cơ bản theo chương trình đầu tư phát triển và xây dựng nông thôn mới; hơn 1,3 tỷ đồng theo các chương trình xã hội khác... Chỉ tính riêng Phương án số 17 của UBND thành phố Lào Cai (giai đoạn 2017 - 2025), các hộ ở Láo Lý được hỗ trợ giống rau, khoai sọ (trị giá 20 triệu đồng) và 72 con dê (trị giá 144 triệu đồng) để phát triển sản xuất. Cũng từ nguồn kinh phí của Phương án số 17, thôn còn được đầu tư gần 1 tỷ đồng làm đường ngõ xóm, kéo điện chiếu sáng, nâng cấp nhà văn hóa thôn, xây lò rác và nhà vệ sinh, hỗ trợ xóa nhà tạm, hỗ trợ học sinh bán trú… Từ sự quan tâm, đầu tư của Đảng, Nhà nước, tỉnh, thành phố và địa phương, đời sống mọi mặt của người dân Láo Lý đã có nhiều khởi sắc. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 80% (năm 2016) xuống còn hơn 30% (tương đương 26/74 hộ); đời sống văn hóa, tinh thần của người dân có chuyển biến tích cực, tình trạng hôn nhân cận huyết thống được đẩy lùi.

Tạm biệt Láo Lý khi nắng chiều vàng ruộm chiếu trên từng nếp nhà lợp fibro xi măng sáng trắng. Sắc nắng như xua đi cái nghèo đói, lạc hậu và mang đến cho người dân Láo Lý cuộc sống mới đủ đầy và văn minh hơn.