Anh Thào A Khoa, Phó trưởng thôn Lao Chải cho biết: “Vẫn biết là phải gương mẫu để bà con trong thôn noi theo giữ gìn vệ sinh môi trường, nhưng do diện tích đất của gia đình chỉ có hơn 100 m2 nên việc xây dựng chuồng nuôi nhốt gia súc xa nhà là không thể. Không chỉ có gia đình tôi, tất cả các hộ khác trong thôn cũng vậy, hằng ngày đều phải sống chung với mùi phân của gia súc”.

Từ Quốc lộ 4D nhìn lên, thôn Sa Pả, xã Sa Pả (huyện Sa Pa) thật thanh bình, với những nếp nhà nằm nối nhau lưng chừng núi. Tuy nhiên, khi lên đến thôn, không ít người phải rùng mình bởi mùi phân gia súc bốc lên nồng nặc. Nguyên nhân là do người dân trong thôn thường phơi phân gia súc cạnh nhà để phục vụ việc trồng địa lan bán vào mỗi dịp tết. Anh Giàng A Tra cho chúng tôi biết: Do diện tích đất của mỗi nhà rất hẹp, nên các hộ trong thôn thường phơi phân gia súc ngay trên nền sân của gia đình. Vào những ngày nắng, mùi hôi bốc lên rất khó chịu, ngày mưa thì phân gia súc quyện với nước tràn khắp sân. Vẫn biết như vậy gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng tới sức khỏe của các thành viên trong gia đình, nhưng chúng tôi không còn cách nào khác, vì thu nhập từ bán địa lan đủ nuôi sống cả gia đình”.

Chung đặc điểm hạn chế về quỹ đất, nên việc di dời chuồng trại gia súc ra xa nhà ở của các hộ xã Tả Ngải Chồ (huyện Mường Khương) là rất khó thực hiện. Theo quan sát của chúng tôi, điểm chung của các hộ tại Tả Ngải Chồ đó là khu chăn nuôi được làm liền kề với khu bếp. Nhiều hộ còn phơi chất thải gia súc tại một góc sân của gia đình gần khu nuôi nhốt. Theo ông Hoàng Trường Minh, Bí thư Đảng ủy xã Tả Ngải Chồ, một số hộ trên địa bàn còn có thói quen dắt gia súc ra đường cho vệ sinh vào mỗi buổi sáng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn làm mất mỹ quan, cản trở việc thực hiện tiêu chí môi trường và an toàn thực phẩm trong xây dựng nông thôn mới.

Trong chuyến công tác gần đây lên xã Cao Sơn (huyện Mường Khương), điều làm chúng tôi bất ngờ là ngay cạnh trụ sở UBND xã xuất hiện đống rác lớn. Qua trao đổi với ông Thào A Sáu, Chủ tịch UBND xã, được biết, đống rác là của các hộ sinh sống gần đó tập kết lại. Dù xã đã nhắc nhở, nhưng do chưa có bãi tập kết rác thải, nên các hộ vẫn đổ rác sinh hoạt tại đây. Khi lượng rác chất thành đống lớn, các hộ sẽ đốt, nhưng do trong rác thải sinh hoạt có một số chất khó cháy, nên đống rác cứ âm ỉ bốc khói, gây mùi rất khó chịu.

Dù là xã nghèo của huyện Bát Xát, nhưng những năm gần đây, Pa Cheo đã có nhiều chuyển biến tích cực về thực hiện tiêu chí môi trường và an toàn thực phẩm. Lãnh đạo xã, các trưởng thôn tích cực vận động người dân làm nhà vệ sinh, đào hố chôn lấp rác thải, làm chuồng nuôi nhốt gia súc và cải tạo vệ sinh môi trường. Đến nay, Pa Cheo có hơn 500/603 hộ có nhà vệ sinh đạt chuẩn; gần 500/603 hộ được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh; 100% hộ làm chuồng nuôi nhốt gia súc xa nhà. Tuy nhiên, hạn chế của Pa Cheo trong giữ gìn vệ sinh môi trường là xã chưa thành lập được tổ thu gom rác thải, chưa quy hoạch được nghĩa trang và một số hộ tại các thôn vùng cao còn để gia súc phóng uế gần nhà dù chuồng nuôi nhốt xa nhà…

Trên đây chỉ là 5 trong rất nhiều xã ở vùng cao Lào Cai gặp khó khăn về tiêu chí môi trường và an toàn thực phẩm. Tuy vậy, “trong cái khó ló cái khôn”, vẫn có nhiều thôn, bản dù kinh tế còn khó khăn, nhưng người dân đã có những cách làm hay để giữ gìn môi trường sống.

Bài 2: Những cách làm hay