Đồng bào Dao đỏ ở Thẳm Dương thu hoạch và bảo quản thóc nếp đặc sản.     Ảnh: Tư liệu

Chuyện kể rằng, ngày xửa ngày xưa, giặc phương Bắc xâm lược đất nước ta, tất cả trai tráng của vùng Thát Luông, Thát Nọi (vùng đất trù mật đông đúc gồm mấy xã dưới chân núi và thị trấn Khánh Yên ngày nay) đều nghe lời kêu gọi của triều đình, lên đường đánh giặc. Thát Luông chỉ còn người già và trẻ nhỏ nên chuyển hết sang Thát Nọi sống tập trung, nương tựa vào nhau, lúc đó có bà bế cháu lên núi ngóng trông tin thắng trận, mỏi mắt chờ trông mà chưa thấy người về, họ đứng mãi, cuối cùng hóa đá.

Truyền thuyết là vậy, còn thực tế, Văn Bàn không chỉ là địa danh đã từng ghi dấu những chiến công lịch sử chống giặc ngoại xâm, trong đó có cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, mà còn là một huyện miền núi của Lào Cai, có những cánh đồng ruộng xanh mướt, những rừng tre, rừng trúc và một phần rừng quốc gia Hoàng Liên với hệ động vật, thực vật phong phú, đa dạng.

Với diện tích 1.435 km², dân số gần 90 nghìn người, gồm 11 dân tộc anh em sinh sống, Văn Bàn có hệ thống sông, ngòi khá dày, dòng sông Hồng đỏ rực phù sa và các suối chính như ngòi Nhù, Nậm Tha, Ngòi Chăn mang trong mình trữ lượng nước lớn, phong phú, nguồn nước treo cao dễ khai thác sử dụng. Đặc biệt, ở Văn Bàn, rừng chiếm trên 57% tổng diện tích tự nhiên toàn huyện, ước tính có khoảng 12 triệu m³ gỗ và tre, nứa, vầu các loại, trong đó có Khu Bảo tồn thiên nhiên Hoàng Liên - Văn Bàn phong phú cả về thực vật lẫn động vật. Không chỉ có thế, Văn Bàn còn có rất nhiều tiềm năng khoáng sản như fenspat ở thị trấn Khánh Yên, xã Làng Giàng; sắt ở xã Sơn Thủy, xã Võ Lao, xã Thẳm Dương; vàng ở xã Minh Lương, xã Thẳm Dương…

Là một huyện có hệ thống giao thông khá thuận lợi, giàu trữ lượng khoáng sản, giàu tài nguyên nước… nhưng Văn Bàn vẫn là một huyện miền núi có địa hình đồi núi phức tạp, địa bàn rộng, dân cư thưa thớt, chịu nhiều tác động khắc nghiệt của khí hậu. Trước khi tỉnh triển khai xây dựng nông thôn mới (năm 2010), huyện có 22 xã thì có tới 19 xã đặc biệt khó khăn, xuất phát điểm xây dựng nông thôn mới của các xã quá thấp.

Thấy rõ những khó khăn, thuận lợi của huyện, Đảng bộ huyện Văn Bàn đã lãnh đạo Nhân dân vượt qua mọi khó khăn, thách thức, đạt được nhiều thành tựu quan trọng, đặc biệt thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.

Mùa vàng Liêm Phú.

Sau 10 năm quyết tâm, nỗ lực triển khai thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Văn Bàn đã đạt những thành tựu rõ nét. Nổi bật, thu nhập bình quân đầu người năm 2019 ước đạt 37,2 triệu đồng/năm. Tỷ lệ hộ nghèo năm 2019 ước còn 15,45%. Kết cấu hạ tầng nông thôn phát triển, nhất là hệ thống giao thông, thủy lợi, cấp điện, trường học, trạm y tế, chợ, các công trình xử lý môi trường. 100% xã đạt chuẩn về tiêu chí quy hoạch nông thôn mới; 100% xã có đường ô tô đến trung tâm xã; 100% thôn, bản có đường xe máy, ô tô đến trung tâm; 100% xã có trạm y tế; xây dựng mới 74 công trình thủy lợi, đáp ứng trên 90% nhu cầu tưới tiêu trên các cánh đồng; tỷ lệ người dân được sử dụng nước sạch hợp vệ sinh năm 2010 là 72,3%, năm 2019 là 94%…

Đặc biệt, hưởng ứng phong trào thi đua “Lào Cai chung sức xây dựng nông thôn mới” và việc huy động nguồn lực trong 10 năm, toàn huyện đã huy động xã hội hóa được 1 nghìn tỷ đồng xây dựng các công trình hạ tầng nông thôn. Trên địa bàn huyện triển khai nhiều mô hình phát triển kinh tế hiệu quả như cánh đồng một giống, lúa chất lượng cao, phát triển cây ăn quả có múi, sản xuất vụ đông, sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao… Nhờ vào việc đầu tư phát triển hạ tầng đồng bộ từ huyện đến xã, những năm qua đã có nhiều tập đoàn, công ty lớn triển khai liên kết sản xuất, bao tiêu sản phẩm cho người dân, như cây gai xanh, gạo nếp Thẳm Dương, cây khoai tây, chanh leo…. Qua 10 năm phấn đấu, 11/21 xã trong huyện đã đạt chuẩn nông thôn mới.

Những kết quả đạt được của Văn Bàn trong những năm qua là rất quan trọng, diện mạo nông thôn có nhiều đổi mới, đời sống vật chất, tinh thần của người dân không ngừng được cải thiện. Chất lượng giáo dục, y tế, văn hóa, môi trường ngày càng được nâng cao, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và ngày càng phát triển, môi trường sinh thái được bảo vệ, an ninh chính trị  được giữ vững, trật tự xã hội được đảm bảo, hệ thống tổ chức chính trị ngày càng vững mạnh, dân chủ ở cơ sở được phát huy...

Trên nền tảng đã đạt được, những năm tới đây, Văn Bàn tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động cán bộ, người dân nâng cao tính tự giác, chủ động, sáng tạo trong tổ chức thực hiện phong trào thi đua “Chung sức xây dựng nông thôn mới” và cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” gắn với xây dựng nông thôn mới. Huy động các nguồn lực xã hội và cân đối đủ nguồn lực, quyết tâm đưa Văn Bàn thành huyện mạnh của tỉnh.